II Liceum Ogólnokształcące w Kartuzach
im. dra Aleksandra Majkowskiego
Osiedle Wybickiego 33
83-300 Kartuzy

Imieniny obchodzą:
Augustyna, Aureliusz, Dionizy, Gorgoncjusz, Pimen, Piotr, Sergiusz, Sobiesąd, Ścibor, Ścibora,

Cytat tygodnia:

Nasze serwisy

CHEMIA

Guziki Napoleona.

Napoleon przekraczający Alpy - obraz pędzla Jacques-Louis Davida

Z braku gwoździa stracono podkowę.
Z braku podkowy stracono konia.
Z braku konia stracono jeźdźca.
Z braku jeźdźca przegrano bitwę.
Z powodu bitwy stracono królestwo.
A wszystko to z braku gwoździa do podkowy.
(staroangielska rymowanka)

W czerwcu 1812 roku armia Napoleona liczyła 600 000 żołnierzy. Ale już na początku grudnia tegoż roku owa, niegdyś dumna Grande Armee, skurczyła się do mniej niż
10 000 ludzi. Obszarpane resztki sił Napoleona przekraczały wówczas rzekę Berezynę, nieopodal Borysowa w zachodniej Rosji, w trakcie swego długiego odwrotu spod Moskwy. Ocalałych żołnierzy dziesiątkowały głód, choroby i przenikliwe zimno — tak jak wcześniej zdziesiątkowały ich towarzyszy, i to znacznie skuteczniej, niż uczyniło to wojsko rosyjskie. Wszyscy oni zginęli, bo byli niedostatecznie umundurowani i wyposażeni, aby przeżyć ostre mrozy charakterystyczne dla rosyjskiej zimy.
Odwrót Napoleona spod Moskwy miał daleko idące konsekwencje dla obrazu ówczesnej Europy. W roku 1812 dziewięćdziesiąt procent mieszkańców Rosji stanowili pańszczyźniani chłopi, należący do właścicieli ziemskich, kupowani, sprzedawani i wymieniani przez nich wedle uznania, zupełnie jak niewolnicy, których przypominali bardziej niż dawnych chłopów pańszczyźnianych w Europie Zachodniej. Zasady i ideały rewolucji francuskiej (1789-1799), które niosła ze sobą zwycięska armia Napoleona, kruszyły ten średnio wieczny porządek społeczny, zmieniały granice polityczne i wzniecały prądy narodowe. Oddziaływanie Napoleona było też widoczne w życiu codziennym. Jednolita administracja cywilna i te same kodeksy praw zastępowały skomplikowany i niespójny system regionalnych praw i regulacji, nierzadko bardzo się od siebie różniących. Nowy porządek prawny odnosił się zwłaszcza do praw jednostki, rodziny, a także do prawa własności. Wszędzie wprowadzano też system dziesiętny w odniesieniu do miar i wag, zastępując chaos setek lokalnych systemów mierniczych.
Co zatem spowodowało upadek największej armii, jaką kiedykolwiek poprowadził Napoleon? Dlaczego jego żoł nierze, zwycięscy w poprzednich bitwach, zawiedli w kampanii rosyjskiej? Jedną z najosobliwszych teorii, jaką wysunięto, można zawrzeć w parafrazie słów starej rymowanki „a wszystko to z braku guzika”. Choć brzmi to zadziwiająco, rozpad armii Napoleona można sprowadzić do przyczyny tak niewielkiej jak rozpad guzika, a dokładnie mówiąc — guzika z cyny. Takie właśnie guziki spinały wszystko, po cząwszy od szyneli oficerów po spodnie i mundury piechurów w Wielkiej Armii. W niskich temperaturach połyskująca metalicznie cyna zaczyna zmieniać się w kruchy i nieme taliczny szary proszek. Wciąż jest cyną, ale o zupełnie innej strukturze. Czy to właśnie stało się z cynowymi guzikami armii Napoleona? W Borysowie jeden z obserwatorów opisał to wojsko jako „tłum duchów odziany w kobiece peleryny i przypadkowe skrawki dywanów bądź płaszczy, pełnych wypalonych dziur”. Czy żołnierze Napoleona, utraciwszy guziki od swych ubrań, tak osłabli pod wpływem przejmującego zimna, że nie byli już w stanie dłużej walczyć? Czy brak guzików sprawił, że ręce były im bardziej potrzebne do przytrzymywania pół swoich płaszczy, niż do noszenia broni?
Kiedy próbuje się ustalić prawdziwość tej teorii, pojawia się wszakże kilka istotnych kwestii. "Choroba cynowa", jak nazwano ów problem, znana była w pólnocnej Europie od stuleci. Dlaczego Napoleon, tak dbały o gotowość swej armii do walki, zezwolił na użycie cynowych guzików w jej wyposażeniu? Ponadto rozpad cyny to proces dość powolny, nawet zważywszy na niezwykle niskie temperatury rosyjskiej zimy roku 1812. Teoria ta niewątpliwie brzmi jednak ciekawie i chemicy uwielbiają przywoływać ją jako przyczynę klęski Napoleona z punktu widzenia chemii. A jeśli w tej "cynowej teorii" jest ziarno prawdy, nie sposób nie zadać pytania, czy - gdyby cyna nie uległa rozpadowi na mrozie - Francuzi mogli kontynuować swoją wschodnią kampanię. Czy jarzmo pańszczyzny zostałoby zdjęte z rosyjskiego ludu pół wieku wczesniej niż nastapiło to w rzeczywistości? Czy rozróżnienie między Europą Zachodnia i Wschodnią, które odpowiada mniej więcej zasięgowi podbojów Napoleona i stanowi wciąż żywe świadectwo jego oddziaływania, dostrzegalne byłoby także dzisiaj?

Na podstawie książki dr Penny Le Courteur i dr Jay Burreson
opracował (-)Adam Barlak

Nasze serwisy

Matura 2006

Informatyka

Budowa komputera

Sieci komputerowe

Testy

Historia

Chemia

Kącik kulturalny

Galeria